Een verrassende vergissing die velen maken
Geurig, toegankelijk en wereldwijd geliefd — filterkoffie behoort tot de meest gedronken koffiesoorten ter wereld. Toch wordt deze koffie in Nederland en andere landen regelmatig verward met termen die er eigenlijk niets mee te maken hebben. De benaming "Franse koffie" die in sommige landen circuleert, klopt historisch gezien simpelweg niet. Hoe zit dat precies?
Waar komt de naam filterkoffie vandaan?
De naam filterkoffie verwijst rechtstreeks naar de bereidingswijze: het filteren. Gemalen koffiebonen worden door een filter geleid, waarna warm water er langzaam doorheen druppelt. Er bestaan meerdere methoden om filterkoffie te zetten, zoals de chemex, de clever dripper en de klassieke koffiezetapparaten met papieren filter.
Thuis wordt vaak gebruikgemaakt van een French press of een koffiezetapparaat met papieren filter. Filterkoffie dook voor het eerst op in Europa in de 17e eeuw. Door de stijgende populariteit werden al snel de eerste stoffen filters vervaardigd, wat de bereiding aanzienlijk eenvoudiger maakte. Tegen het einde van de 18e eeuw brachten verschillende fabrikanten de zogenoemde Biggin Pots op de markt.
Het papieren filter: een uitvinding uit Dresden
In 1908 besloot de Duitse uitvindster Melitta Bentz uit Dresden een groot nadeel van bestaande filters aan te pakken. Het voornaamste probleem was dat koffie destijds altijd kleine, ongewenste deeltjes bevatte die door het filter heen glippen.
Bentz experimenteerde uitgebreid en bedacht uiteindelijk een papieren versie. Ze gebruikte absorberend papier uit het schoolschrift van haar zoon, dat ze over een zelfgeperforeerde pan bevestigde. Tevreden met het resultaat diende ze in juli 1908 een patentaanvraag in. Haar bedrijf, de Melitta Bentz Company, produceert tot op de dag van vandaag papieren koffiefilters.
Hoe ontstond dan de verwarring met "Frans"?
Het is niet volledig duidelijk hoe de term "Franse koffie" in sommige landen voor filterkoffie is gaan circuleren. In de meeste landen worden simpelweg namen als black coffee of brew gebruikt. De meest waarschijnlijke verklaring is dat de naam afkomstig is van de zogenoemde French press, een populair apparaatje dat nauw verbonden is met het zetten van filterkoffie.
De French press: Italiaans van oorsprong, Frans van naam
De French press, ook wel cafetière genoemd, is een handig handmatig koffiezetapparaat dat voor veel mensen synoniem staat aan filterkoffie. Het ontwerp werd voor het eerst ontwikkeld in 1852, maar commercieel beschikbaar werd het pas in de 20e eeuw.
In 1929 patenteerde de Italiaan Attilio Calimani een vroege versie van het apparaat. De huidige, bekende vormgeving is echter te danken aan zijn landgenoot Faliero Bondanini. De French press bestaat uit een cilindrisch reservoir waarin gemalen koffie en heet water worden gecombineerd. Door vervolgens de zuiger langzaam naar beneden te drukken, filtert de koffie rustig door.
Na de introductie van de cafetière ontstonden talloze andere bereidingstechnieken waarbij heet water door een met koffie gevuld filter druppelt. Ondanks al die varianten bleef filterkoffie onverminderd populair — mede dankzij de rijke aroma's en veelzijdigheid, van cold brew tot Irish Coffee.
